Định hướng kinh tế tuần hoàn trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam
- Tác giả: Phạm Thị Thanh 1, Mai Thế Toản 1, Ngô Xuân Đắc 2
Cơ quan:
1 Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam,6 Phạm Ngũ Lão, Hà Nội, Việt Nam
2 Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, 67 Chiến Thắng, Hà Nội, Việt Nam
- *Tác giả liên hệ:This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
- Nhận bài: 16-04-2026
- Sửa xong: 10-05-2026
- Chấp nhận: 15-05-2026
- Ngày đăng: 01-06-2026
- Lĩnh vực: Kinh tế, Quản lý
Tóm tắt:
Khoáng sản là nguồn tài nguyên không tái tạo, giữ vai trò thiết yếu đối với phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh nguyên liệu quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu vận hành theo mô hình tuyến tính “khai thác – sử dụng – thải bỏ”, dẫn đến hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp, phát sinh khối lượng lớn chất thải mỏ và gia tăng áp lực môi trường. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, việc áp dụng kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong ngành khai khoáng trở thành xu thế tất yếu. Bài báo phân tích cơ sở lý luận của KTTH trong khai khoáng, đồng thời làm rõ hành lang pháp lý liên quan tại Việt Nam, đặc biệt là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 và Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trên cơ sở tổng hợp, phân tích tài liệu và đánh giá thực tiễn, nghiên cứu chỉ ra các hạn chế chủ yếu của ngành khoáng sản Việt Nam, bao gồm công nghệ khai thác – chế biến còn lạc hậu, hiệu suất thu hồi tài nguyên thấp, tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế và công tác quản lý, tận dụng chất thải mỏ chưa hiệu quả. Điểm mới của nghiên cứu là xây dựng và đề xuất mô hình KTTH cụ thể thông qua nghiên cứu điển hình tại mỏ đa kim Núi Pháo (Thái Nguyên). Kết quả cho thấy một số hợp phần của KTTH đã được triển khai thực tế, bao gồm thu hồi đa sản phẩm từ thân quặng đa kim, tuần hoàn nước quy mô lớn (đạt khoảng 76–78% tổng nhu cầu nước), và phục hồi môi trường sau khai thác. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất mô hình KTTH cho mỏ đa kim theo hướng tích hợp đa vòng tuần hoàn, bao gồm: tối ưu hóa thu hồi tài nguyên, tuần hoàn nước, tận dụng và tái xử lý chất thải mỏ, phục hồi sinh thái và liên kết với tái chế hạ nguồn. Kết quả nghiên cứu cho thấy KTTH trong ngành khai khoáng tại Việt Nam có tính khả thi cao nếu được triển khai theo cách tiếp cận hệ thống, gắn với đổi mới công nghệ, hoàn thiện chính sách và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Nghiên cứu cũng đề xuất các định hướng ưu tiên, bao gồm quản lý tài nguyên theo vòng đời, thúc đẩy chế biến sâu, phát triển thị trường vật liệu thứ cấp và tích hợp KTTH vào chiến lược phát triển ngành, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hướng tới phát triển bền vững.
[1] Rob Nicol and Elena Severina, “Giới thiệu kinh tế tuần hoàn: Mô hình bền vững cho việc sử dụng hiệu quả tài nguyên,” trình bày tại cuộc họp kỹ thuật về Luật Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, EY, 2024.
[2] Quốc hội, “Luật Bảo vệ môi trường, Luật số 72/2020/QH14,” ban hành ngày 17/11/2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022.
[3] Bộ Chính trị, “Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 10/02/2022 về định hướng chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045,” 2022.
[4] Mai Thế Toản, “Kinh tế tuần hoàn - Cơ sở lý luận, mô hình thực tiễn và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam,” trình bày tại Hội nghị quốc gia về Kinh tế tuần hoàn, 06/2022.
[5] United Nations Environment Programme, “Global Resources Outlook 2021: Pathways to Sustainable Resource Use,” UNEP, 2021.
[6] International Council on Mining and Metals, “Mining and the Circular Economy,” 2024.
[7] European Commission, “Development of a guidance document on best practices in the Extractive Waste Management Plans – Circular Economy Action,” 2019.
[8] Masan High-Tech Materials, “Báo cáo thường niên,” Công ty Cổ phần Tài nguyên Masan, Thái Nguyên, 2023.
[9] Masan High-Tech Materials, “Masan High-Tech Materials’ steadfast commitment to sustainability,” 2024, trực tuyến, truy cập ngày 01/04/2026.
[10] Masan High-Tech Materials, “Sustainability Report 2024,” 2025.
[11] Masan High-Tech Materials, “A Vietnamese company boasts No. 1 Tungsten recycling technology,” 2023, trực tuyến, truy cập ngày 01/04/2026.
[12] Phạm Thị Thanh, “Định hướng về kinh tế tuần hoàn trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam,” trình bày tại cuộc họp kỹ thuật về Luật Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Hà Nội, 02/2025.
[13] P. Kinnunen et al., “A review of circular economy strategies for mine đuôi quặng,” Cleaner Engineering and Technology, 2022.
[14] Masan High-Tech Materials, “Climate change adaptation towards sustainable future,” 2022, trực tuyến, truy cập ngày 01/04/2026.
[15] United Nations Environment Programme, “Critical Transitions: Circularity, Equity, and Responsibility in the Quest for Energy Transition Minerals,” 2024.
[16] Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, “Thông tin tổng hợp về tiềm năng và hiện trạng khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược tại Việt Nam,” báo cáo, Hà Nội, 12/2023.
[17] Nguyễn Ngọc Thịnh và Phạm Xuân Trang, “Nghiên cứu lựa chọn biên giới khai thác lộ thiên hợp lý cho mỏ đồng Tả Phời dưới góc độ kinh tế tuần hoàn,” Tạp chí Công nghiệp Mỏ, số 6, tr. 5–11, 2023.
[18] Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường, “Giới thiệu khung pháp lý thực hiện kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam,” báo cáo, 2022.
[19] Quốc hội, “Luật Địa chất và Khoáng sản, Luật số 54/2024/QH15,” thông qua ngày 29/11/2024, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.
Các bài báo khác
Toà soạn Tạp chí Công nghiệp Mỏ
Số 226 Đường Lê Duẩn, Quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
Tel:(+84-24) 36649158 Fax: (+84-24) 366159
Email:tccongnghiepmo@gmail.com